मुंबई : काही व्यक्ती आपल्या यशामुळे मोठ्या ठरत नाहीत, तर आपल्या संघर्षातून आणि समाजासाठी केलेल्या कार्यातून इतरांच्या आयुष्यात प्रेरणेचा प्रकाश निर्माण करतात. ज्येष्ठ पत्रकार, लोककला अभ्यासक आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारे खंडूराज गायकवाड यांच्या अशाच प्रेरणादायी जीवनप्रवासाची दखल ‘संवाद भूषण’ या पुस्तकातून घेण्यात आली आहे.
माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाचे माजी संचालक तथा ‘न्यूज स्टोरी टुडे’चे संपादक देवेंद्र भुजबळ यांनी लिहिलेल्या आणि ग्रंथाली प्रकाशनाने प्रकाशित केलेल्या ‘संवाद भूषण’ या पुस्तकात विविध क्षेत्रांतील ३४ प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्वांच्या संघर्षमय आणि यशस्वी वाटचालीचे चित्रण करण्यात आले आहे. यामध्ये खंडूराज गायकवाड यांचा जीवनप्रवास विशेषत्वाने अधोरेखित करण्यात आला आहे.
पुणे जिल्ह्यातील हिवरे तर्फे नारायणगाव या छोट्याशा गावात जन्मलेल्या एका सर्वसामान्य मुलाने मंत्रालयीन राजकीय पत्रकारितेत स्वतःचे वेगळे स्थान निर्माण करणे ही स्वतःमध्येच प्रेरणादायी कहाणी आहे. ग्रामीण भागातील प्रतिकूल परिस्थिती, आर्थिक अडचणी आणि जीवनातील अनेक संकटांचा सामना करत त्यांनी मुंबई गाठली. धारावीच्या झोपडपट्टीतील वास्तव अनुभवत कधी वृत्तपत्रे वाटण्याचे तर कधी मंत्रालयात वृत्तपत्र वितरणाचे काम करत त्यांनी शिक्षण आणि स्वप्नांची साथ कधीही सोडली नाही.
अपमान, उपेक्षा, आर्थिक चणचण आणि अनेक अडचणींना सामोरे जात त्यांनी पत्रकारितेची वाट निवडली. अत्यल्प मानधनात संसाराचा गाडा ओढतानाही त्यांनी आपल्या ध्येयाशी तडजोड केली नाही. जिद्द, चिकाटी आणि प्रामाणिक परिश्रम यांच्या बळावर त्यांनी मंत्रालयीन पत्रकारितेत स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली.
मात्र त्यांच्या आयुष्याची सर्वात कठीण परीक्षा कोरोना महामारीच्या काळात आली. त्यांच्या जीवनातील आधारस्तंभ असलेल्या पत्नी मनिषा गायकवाड यांचे अकाली निधन झाल्याने त्यांच्या आयुष्यावर दुःखाचा डोंगर कोसळला. सुख-दुःखातील साथीदार अचानक हिरावल्याने आयुष्य एका क्षणात बदलून गेले. तरीही त्यांनी खचून न जाता आपल्या दोन मुलांच्या भविष्यासाठी नव्याने उभे राहण्याचा निर्धार केला.
आईची माया आणि वडिलांची जबाबदारी अशा दोन्ही भूमिका एकहाती सांभाळत त्यांनी स्वतःच्या दुःखावर मात केली. पत्नीच्या आठवणींना हृदयात जपत त्यांनी संघर्षालाच नवी ऊर्जा बनवले. त्यामुळे त्यांचा जीवनप्रवास हा केवळ यशोगाथा नसून प्रतिकूल परिस्थितीतही खंबीरपणे उभे राहण्याचा प्रेरणादायी संदेश देणारा अध्याय ठरतो.
नारायणगाव ही महाराष्ट्राच्या लोककलेची पावन भूमी. तमाशा सम्राज्ञी यांनी या भूमीला जागतिक ओळख मिळवून दिली. त्यांच्या निधनानंतर लोककलेचा वारसा जतन आणि संवर्धित करण्याची जबाबदारी जणू खंडूराज गायकवाड यांनी स्वतःच्या खांद्यावर घेतली. पत्रकारितेच्या व्यस्त जीवनातही त्यांनी लोककलावंतांच्या प्रश्नांना शासनदरबारी वाचा फोडली, उपेक्षित कलाकारांच्या न्यायासाठी सातत्याने आवाज उठवला आणि लोककलेच्या जतनासाठी मोलाचे योगदान दिले.
त्यांच्या या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत महाराष्ट्र शासनाने त्यांना राज्य सांस्कृतिक पुरस्काराने गौरविले आहे. मात्र त्यांच्यासाठी सर्वात मोठा सन्मान म्हणजे लोककलावंतांच्या डोळ्यांतील विश्वास आणि त्यांच्या चेहऱ्यावर उमटणारे समाधान होय.
‘संवाद भूषण’मधील खंडूराज गायकवाड यांचा जीवनप्रवास वाचताना संघर्ष, जिद्द, सामाजिक बांधिलकी आणि माणुसकीचा प्रत्यय येतो. संकटे कितीही मोठी असली तरी इच्छाशक्ती, परिश्रम आणि सकारात्मक दृष्टिकोन यांच्या बळावर त्यांवर मात करता येते, हे त्यांनी आपल्या आयुष्यातून सिद्ध करून दाखवले आहे.
हे पुस्तक केवळ एका व्यक्तीचे चरित्र नसून स्वप्ने पाहणाऱ्या, संघर्ष करणाऱ्या आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची जिद्द बाळगणाऱ्या प्रत्येकासाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ ठरणारे आहे. पुढील पिढीने या संघर्षगाथेतून प्रेरणा घेऊन जीवनातील आव्हानांना धैर्याने सामोरे जावे, हाच या पुस्तकामागील खरा संदेश आहे.
ही बातमी वृत्तपत्र, पोर्टल किंवा मासिकासाठी अधिक प्रभावी आणि व्यावसायिक शैलीत संपादित करण्यात आली आहे.
