मुंबई : “स्वच्छता ही केवळ महापालिकेची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाची जीवनशैली आणि प्रत्येक गृहनिर्माण संस्थेची सामूहिक जबाबदारी आहे. नागरिकांनी स्वतःपासून सुरुवात केली, तर परिवर्तन घडवून आणणे अशक्य नाही,” या संदेशातून घनकचरा व्यवस्थापन क्षेत्रातील तज्ज्ञ डॉ. सुभाष दळवी यांनी टिळकनगरमध्ये स्वच्छतेच्या नव्या लोकचळवळीचा जागर केला.
टिळकनगर रेसिडेन्टस् वेल्फेअर असोसिएशन (रजि.) यांच्या वतीने आयोजित गृहनिर्माण संस्थांसाठी विशेष मार्गदर्शन शिबिरात डॉ. दळवी यांनी घनकचरा व्यवस्थापन, कचरा वर्गीकरण, कंपोस्टिंग आणि नागरिकांच्या सहभागातून शाश्वत स्वच्छता व्यवस्था उभारण्याबाबत सुमारे ३०० सहकारी गृहनिर्माण संस्थांच्या पदाधिकाऱ्यांना मार्गदर्शन केले. यावेळी उपस्थित पदाधिकाऱ्यांनी ‘स्वच्छ मुंबई’ची प्रतिज्ञा घेत स्वच्छतेचा संकल्प कृतीत उतरविण्याचा निर्धार केला.
‘कचरा समस्या नाही, योग्य व्यवस्थापनाची संधी आहे’
कचऱ्याकडे केवळ टाकाऊ वस्तू म्हणून न पाहता त्याचे स्रोतावरच वर्गीकरण करून ओल्या कचऱ्याचे कंपोस्टमध्ये रूपांतर आणि सुक्या कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन केले, तर प्रत्येक गृहनिर्माण संस्था स्वतःच्या परिसरात प्रभावी कचरा व्यवस्थापन व्यवस्था उभी करू शकते, असे डॉ. दळवी यांनी स्पष्ट केले.
“कचरा निर्माण होतो तिथेच त्याचे व्यवस्थापन झाले पाहिजे. घरातून वर्गीकरण, संस्थेत प्रक्रिया आणि नागरिकांचा सहभाग—हीच शाश्वत स्वच्छतेची गुरुकिल्ली आहे,” असा व्यवहार्य संदेश त्यांनी दिला.
‘दळवी पॅटर्न’च्या माध्यमातून स्वच्छता ही एखाद्या मोहिमेपुरती मर्यादित न राहता नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनाचा आणि संस्कारांचा भाग कशी बनेल, याची कृतीशील दिशा त्यांनी उपस्थितांना दिली.
दोन वर्षांत ‘आदर्श टिळकनगर’चे लक्ष्य
टिळकनगर परिसरातील गृहनिर्माण संस्थांनी एकत्रितपणे नियोजनबद्ध प्रयत्न केल्यास येत्या दोन वर्षांत टिळकनगरला स्वच्छ, सुंदर, निरोगी आणि आदर्श वसाहत म्हणून विकसित करता येईल, असा विश्वास डॉ. दळवी यांनी व्यक्त केला.
यासाठी प्रत्येक गृहनिर्माण संस्थेने कचरा निर्मिती कमी करणे, स्रोतावर कचरा वर्गीकरण, ओल्या कचऱ्याचे स्थानिक पातळीवर कंपोस्टिंग, सुका कचरा व्यवस्थापन, प्लास्टिकचा वापर कमी करणे आणि नागरिकांचा सातत्यपूर्ण सहभाग या बाबींवर कृती आराखडा तयार करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
*‘स्वच्छ मुंबई’ची ३०० पदाधिकाऱ्यांनी घेतली प्रतिज्ञा.*
कार्यक्रमातील विशेष क्षण म्हणजे सुमारे ३०० गृहनिर्माण संस्थांच्या पदाधिकाऱ्यांनी एकत्रितपणे ‘स्वच्छ मुंबई’ची प्रतिज्ञा घेतली. स्वच्छता ही केवळ भाषण, अभियान किंवा एका दिवसाचा कार्यक्रम न राहता ती प्रत्यक्ष कृती आणि सामूहिक जबाबदारी बनविण्याचा निर्धार यावेळी करण्यात आला.
“नागरिकांचा सहभाग + गृहनिर्माण संस्थांची जबाबदारी + शास्त्रीय कचरा व्यवस्थापन + प्रशासनाचे सहकार्य” या चतुःसूत्रीच्या माध्यमातून टिळकनगरमध्ये स्वच्छतेचे एक अनुकरणीय मॉडेल उभारण्याचा संकल्प यावेळी करण्यात आला.
*मान्यवरांचा उत्स्फूर्त सहभाग*.
या मार्गदर्शन शिबिराच्या अध्यक्षस्थानी स्थानिक आमदार मा. श्री. मंगेश कुडाळकर होते. त्यांनी या उपक्रमाला पूर्ण सहकार्य देण्याचे आश्वासन देत स्वतःही या स्वच्छता उपक्रमात सक्रिय सहभाग घेणार असल्याचे सांगितले.
मुंबई जिल्हा गृहनिर्माण महासंघाचे अध्यक्ष श्री. प्रकाश दरेकर यांनी गृहनिर्माण संस्थांच्या प्रश्नांसाठी महासंघ कटिबद्ध असल्याचे सांगून मुंबई महापालिकेकडून आवश्यक ते सहकार्य उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे आश्वासन दिले.
स्थानिक नगरसेवक श्री. सुषम सावंत यांनी टिळकनगर परिसर स्वच्छ व सुंदर करण्यासाठी नागरिकांचा सहभाग वाढविण्यासोबतच प्रशासनाकडून आवश्यक सहकार्य मिळवून देण्याची ग्वाही दिली. टिळकनगर हे भविष्यात स्वच्छतेचे आदर्श मॉडेल ठरू शकते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
अॅड. श्रीप्रसाद परब यांनी गृहनिर्माण संस्थांचे व्यवस्थापन व संबंधित बाबींवर मार्गदर्शन केले. टिळकनगर पोलीस ठाणे, वाहतूक पोलीस अधिकारी, म्हाडाचे कार्यकारी अभियंता श्री. सानप यांच्यासह विविध क्षेत्रांतील मान्यवरांची यावेळी उपस्थिती होती.
कायदेशीर, प्रशासकीय आणि स्वच्छता विषयांचे एकाच व्यासपीठावर मार्गदर्शन
टिळकनगर रेसिडेन्टस् वेल्फेअर असोसिएशनच्या पुढाकारामुळे परिसरातील गृहनिर्माण संस्थांना गृहनिर्माण संस्था व्यवस्थापन, कायदेशीर बाबी, प्रशासकीय प्रश्न, सुरक्षा आणि घनकचरा व्यवस्थापन यांसारख्या महत्त्वपूर्ण विषयांवर एकाच व्यासपीठावर मार्गदर्शन मिळाले.
या उपक्रमामुळे गृहनिर्माण संस्थांच्या पदाधिकाऱ्यांमध्ये “फक्त समस्या मांडायच्या नाहीत, तर उपाययोजना प्रत्यक्ष राबवायच्या” ही सकारात्मक भावना निर्माण झाली.
‘स्वच्छ टिळकनगर—सुंदर टिळकनगर—निरोगी टिळकनगर—आदर्श टिळकनगर’
या शिबिरातून केवळ मार्गदर्शन झाले नाही, तर स्वच्छतेच्या परिवर्तनाचा कृतीआराखडा मिळाला, अशी भावना उपस्थित पदाधिकाऱ्यांनी व्यक्त केली.
टिळकनगरमधील प्रत्येक गृहनिर्माण संस्था स्वच्छतेची जबाबदारी स्वीकारेल, नागरिक सहभागी होतील आणि प्रशासनाचे सहकार्य मिळेल, तर ‘दळवी पॅटर्न’च्या माध्यमातून टिळकनगर हे मुंबईतील स्वच्छता व शाश्वत घनकचरा व्यवस्थापनाचे अनुकरणीय मॉडेल ठरू शकते, असा विश्वास यावेळी व्यक्त करण्यात आला.
दोन वर्षांचे लक्ष्य, ३०० संस्थांची ताकद आणि हजारो नागरिकांचा सहभाग—यातून ‘आदर्श टिळकनगर’ घडविण्याचा निर्धार या शिबिरातून करण्यात आला.
“स्वच्छतेची सुरुवात घरापासून, परिवर्तनाची सुरुवात टिळकनगरपासून!”
टिळकनगर रेसिडेन्टस् वेल्फेअर असोसिएशनचे अध्यक्ष एडवोकेट नितीन निकम, यांनी मान्यवरांचे आभार मानले. तसेच असोसिएशनचे सचिव श्री मधू कदम सर,उपाध्यक्ष श्री गिरीश कांबळे,खजिनदार श्री कार्तिक अय्यर आणि असोसिएशनची कार्यकारिणी आणि सभासद या सर्वांनी या मार्गदर्शन शिबिरासाठी खूप मेहनत घेतली.
