कराड (अमोल पाटील) : ग्रामीण भागातील पारंपरिक आणि मानाचा खेळ असलेल्या कुस्तीला गावागावातील यात्रांमधून मोठा प्रतिसाद मिळत असून, या खेळाला नवसंजीवनी मिळताना दिसत आहे. महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांतील गावांमध्ये यात्रांच्या निमित्ताने आयोजित केल्या जाणाऱ्या कुस्ती स्पर्धा हे प्रमुख आकर्षण ठरत आहेत. या माध्यमातून मल्लांना आपले कौशल्य सादर करण्यासाठी प्रभावी व्यासपीठ उपलब्ध होत आहे.
कुस्ती मैदानातून पैलवानांना आर्थिक हातभार मिळत असून, त्यातून त्यांची शरीरयष्टी घडविण्यासही मदत होत आहे. अलीकडील काळात आयोजित स्पर्धांमध्ये राज्यभरातील नामांकित मल्लांचा उत्स्फूर्त सहभाग दिसून येत आहे. पारंपरिक लाल मातीच्या आखाड्यात रंगलेल्या चुरशीच्या लढतींनी प्रेक्षकांना अक्षरशः खिळवून ठेवले. प्रत्येक डावाला टाळ्यांचा कडकडाट आणि जल्लोषाने प्रतिसाद देणाऱ्या हजारो प्रेक्षकांची उपस्थिती यावेळी पाहायला मिळते.
यावरून ग्रामीण भागात कुस्तीबद्दलचे आकर्षण आणि प्रेम आजही तितक्याच ताकदीने टिकून असल्याचे स्पष्ट होते. कुस्ती हा केवळ एक खेळ नसून, तो ग्रामीण संस्कृतीचा अविभाज्य आणि अभिमानाचा भाग आहे.
ग्रामीण भागातील कुस्तीपटू हे शेतकरी, कष्टकरी, व्यावसायिक तसेच विविध घटकांतील कुटुंबांची परंपरा पुढे नेणारे आहेत. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेली ही परंपरा यात्रांच्या माध्यमातून अधिक जोपासली जात आहे. विशेष म्हणजे, या स्पर्धांमुळे तरुण पिढीत कुस्तीबद्दलची आवड वाढताना दिसत असून, अनेक युवक आखाड्यात उतरून करिअर घडवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. त्यामुळे पारंपरिक खेळांचे जतन होण्यास मोठी मदत होत आहे.
स्थानिक ग्रामस्थ, मंडळे आणि आयोजकांकडून कुस्ती स्पर्धांचे नियोजन शिस्तबद्ध आणि व्यावसायिक पद्धतीने केले जात आहे. मल्लांसाठी निवास, आहार, वैद्यकीय सुविधा तसेच पारितोषिकांची योग्य व्यवस्था केली जात आहे. काही ठिकाणी आकर्षक रोख बक्षिसे, चषक आणि सन्मानचिन्हे देऊन मल्लांचा गौरव करण्यात येतो.
यात्रांमधील कुस्ती स्पर्धा या केवळ क्रीडा स्पर्धा नसून सामाजिक एकोपा आणि सांस्कृतिक जतनाचे प्रतीक ठरत आहेत. गावोगावी होणाऱ्या या स्पर्धांमुळे ग्रामीण क्रीडा संस्कृतीला बळकटी मिळत असून, भविष्यातही अशा उपक्रमांमुळे कुस्तीला अधिक व्यापक लोकाश्रय मिळेल, असा आशावाद व्यक्त होत आहे.
